شرحى بر جلوه‏هاى رفتارى امام خمينى رحمه الله با كودكان و نوجوانان 2  

همبازى شدن با كودكان

محمدرضا مطهرى

يكى از راه‏هاى پرورش شخصيت كودكان، شركت‏بزرگ‏سالان در بازى آن‏هاست. موقعى كه اوليا و مربيان خود را تا سر حد كودكى تنزل مى‏دهند و با شركت در بازى كودكان، آن‏ها را در كارهاى كودكانه يارى مى‏دهند، روح و روان كودك سرشار از مسرت و شادى شده و اعتماد به نفس و احساس ارزشمندى در او تقويت مى‏شود. ⁽¹⁾

با همبازى شدن با كودكان مى‏توانيم دنيا را از دريچه و زاويه‏اى كه كودك نگاه مى‏كند ببينيم و از اين طريق مى‏توانيم با كودك همدلى نموده و خودمان را به جاى او بگذاريم و دنيا را آن طورى كه او مى‏بيند، درك نماييم. وقتى كه با كودك همبازى مى‏شويم، رفتارها، احساسات، تفكرات تخيلات و تصورات كودك را بهتر پذيرفته و با طبيعى تلقى نمودن تمامى حالات كودك، برخورد صحيح‏ترى با او خواهيم داشت.

والدين در ضمن بازى با كودكان مى‏توانند بسيار از مفاهيم دينى، اخلاقى، عاطفى، روانى و اجتماعى را به طور مستقيم و غير مستقيم به آنان منتقل نمايند.

پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله مى‏فرمايند: «من كان عنده صبى فليتصاب له‏»; ⁽²⁾ هر كس كه كودكى نزد اوست، برايش كودكى كند. (خود را با عوالم او هماهنگ ساخته و رفتارى كه در خور درك اوست پيش گيرد.)

و در جاى ديگر مى‏فرمايند: «رحمت‏خداوند بر پدرى كه در راه نيكى و نيكوكارى به فرزند خود كمك كند، يعنى به او احسان نمايد و هم‏چون كودكى، رفيق دوران كودكى وى باشد و او را عالم و مؤدب بار آورد.» ⁽³⁾

سعدى نيز در رابطه با چگونگى برخورد با كودكان مى‏گويد:

چونكه با كودك سر و كارت فتاد

پس زبان كودكى بايد گشاد

درباره همبازى شدن با كودكان، و درك دنياى آنان در سيره حضرت محمد صلى الله عليه و آله و ائمه اطهار عليهم السلام موارد زيادى وجود دارد كه به بيان چند نمونه از آن‏ها و سيره ذريه پاكش حضرت امام خمينى رحمه الله كه احياگر دين اسلام در عصر حاضر بودند، مى‏پردازيم:

«عن جابر: دخلت على النبى صلى الله عليه و آله و الحسن و الحسين على ظهره و هو يحبو لهما و يقول: نعم الجمل جملكما و نعم العدلان انتما; ⁽⁴⁾ جابر مى‏گويد: ديدم رسول خدا صلى الله عليه و آله با دست و پا راه مى‏رفت در حالى كه حسن و حسين بر پشتش سوار بودند و مى‏فرمود شتر شما بهترين شترها و شما بهترين سواره هستيد.»

امام امت رحمه الله نيز به پيروى از پيامبر عظيم‏الشان اسلام، با كودكان همبازى شده و با آنان همدلى مى‏كرده‏اند.

مرحوم حاج احمد آقا نقل كرده است: «بارها شده بودكه من وارد اتاق مى‏شدم و امام مرا نمى‏ديدند. مى‏ديدم كه امام به زانو روى زمين نشسته‏اند و پسرم على روى دوششان سوار است. خيلى دلم مى‏خواست از آن صحنه‏ها فيلم و يا عكس بگيرم، اما مى‏دانستم كه امام نمى‏گذارند. ⁽⁵⁾

تمامى رفتارهاى امام رحمه الله با كودكان بر اساس آگاهى، بينش و نشات گرفته از روح بلند و ملكوتى ايشان بوده كه على‏رغم سن بالا و بيمارى‏هايى كه داشتند، به نيازهاى اساسى كودكان پاسخ داده و همانند جد بزرگوارشان پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله عمل مى‏كردند.

روزى رسول گرامى صلى الله عليه و آله جهت اقامه نماز عازم مسجد شدند. در سر راه مسجد كودكان مهاجر و انصار مشغول بازى بودند. آنان با مشاهده پيامبر صلى الله عليه و آله دست از بازى كشيدند و دوان دوان به سويش روى آوردند. هر يك از كودكان از سر و كول آن حضرت بالا مى‏رفتند و در همان حال مى‏گفتند: «كن جملى‏» (شتر من باش) كودكان مى‏دانستند كه نوه‏هاى رسول خدا صلى الله عليه و آله حسن و حسين عليهم السلام نيز هميشه اين بازى را با آن حضرت دارند. رسول اكرم صلى الله عليه و آله در كمال خوش‏رويى و تواضع به خواسته آنان تن داده و با مهر و محبت و رافت پدرانه، خواهش آن‏ها را برآورده ساخت. از طرفى ياران پيامبر صلى الله عليه و آله در مسجد انتظار مى‏كشيدند تا نماز عصر را به امامت ايشان برگزار كنند.

بلال حبشى يار با وفاى رسول خدا صلى الله عليه و آله به خاطر تاخير ايشان رو به خانه پيامبر صلى الله عليه و آله آورد و همين كه در سر راه، پيامبر صلى الله عليه و آله را با اين وضع با كودكان مشاهده كرد، خواست تا از اين كار ممانعت‏به عمل آورد و رسول گرامى صلى الله عليه و آله را از دست كودكان برهاند، اما پيامبر صلى الله عليه و آله او را از اين كار بازداشت و در همان حال فرمود: «براى من تنگ شدن وقت نماز از دلتنگى كودكان يارانم، خوشايندتر است.»

رسول اكرم صلى الله عليه و آله، از بلال خواستند كه به خانه ايشان برود و چيزى بياورد كه به وسيله آن بچه‏ها را راضى كند تا از آن حضرت دست‏بردارند. بلال پس از جست‏وجوى زياد در خانه رسول اكرم صلى الله عليه و آله، تعداد هشت عدد گردو پيدا كرد و به خدمت رسول صلى الله عليه و آله آورد. پيامبر صلى الله عليه و آله در حالى كه با لبخند، حالت نورانى خاصى به چهره مباركشان بخشيده بود، خطاب به كودكان فرمود: «آيا شترتان را به اين گردوها مى‏فروشيد؟» كودكان هلهله شادى به راه انداختند و گردوها را گرفته و دست از رسول گرامى صلى الله عليه و آله برداشتند. ⁽⁶⁾

دكتر فاطمه طباطبائى درباره همبازى شدن امام خمينى رحمه الله با كودكان نقل مى‏كند: «گاهى بچه‏ها به امام رحمه الله مى‏گفتند بياييد با هم بازى كنيم و امام ابتدا يك مقدارى با آن‏ها بازى مى‏كردند و بعد بچه‏ها خودشان سرگرم مى‏شدند.» ⁽⁷⁾

در همين رابطه عيسى جعفرى نقل مى‏كند: «يادم است كه على (نوه امام) توپى داشت كه با آن با امام توپ بازى مى‏كرد. على توپ را با پايش به طرف امام پرت مى‏كرد و امام هم توپ را با پا بر مى‏گرداندند. در اين مواقع روحيه امام خيلى تازه مى‏شد.» ⁽⁸⁾

يكى از مسائل اساسى در تربيت كودك اين است كه پدر و مادر و يا مربى بتواند خود را تا سر حد كودكى پايين آورده و دنيا را از دريچه چشم كودك ببيند. در تعاليم اسلامى نيز توصيه‏هاى زيادى در اين زمينه وجود دارد كه قبلا بيان كرديم. همبازى شدن با كودك علاوه بر اين‏كه او را غرق لذت و شادى مى‏كند و صميميت را افزايش مى‏دهد، اعتماد به نفس و احساس ارزشمندى را نيز در كودك تقويت مى‏كند. بنابراين، بر والدين است كه اوقاتى از شبانه روز را به همبازى شدن با كودكان اختصاص دهند و در اين راه با حوصله و آمادگى كافى به بازى با آنان بپردازند تا اثرات مثبت و سازنده‏اى بر روى كودكان بگذارد.

اگر والدين زمانى خسته بودند و آمادگى جسمانى، روانى و عاطفى را براى بازى كردن با كودكان نداشتند، بهتر است صادقانه اعلام نمايند فعلا آمادگى بازى كردن را ندارند. چون به تجربه ثابت‏شده است وقتى والدين آمادگى و حوصله لازم براى بازى كردن با كودكان را ندارند، اثر منفى و مخربى بر روابط متقابل والدين و فرزندان خواهد گذاشت.

لازم به توضيح است كه نبايد اين عدم آمادگى جسمى، روحى و روانى والدين ابزار و بهانه‏اى براى فرار از بازى با كودكان شود چون پيامبر عظيم‏الشان صلى الله عليه و آله و فرزند صالحش امام راحل رحمه الله با آن همه مشغله فكرى و رهبرى امت اسلامى، اوقاتى از شبانه روز را به بازى كردن با كودكان اختصاص مى‏داده‏اند; سرمشق و الگو قرار دادن الگوهاى متعالى در اسلام مى‏تواند راهنماى خوبى براى همه خانواده‏ها باشد.

پيام‏ها و نتايج

همبازى شدن با كودكان داراى اثرات و فوايد فراوانى است از جمله:

الف - كودكان احساس شخصيت و مهم بودن مى‏كنند;

ب - روح و روان كودكان شاد و مسرور مى‏گردد;

ج - اعتماد به نفس و احساس ارزشمندى در آنان تقويت مى‏شود;

د - دنياى كودكان را بهتر درك نموده، رفتارها، احساسات، تصورات و تخيلات كودك را طبيعى تلقى مى‏نماييم;

ه - مى‏توانيم با كودكان همدلى كرده و در اعماق وجودشان نفوذ كرده و بسيارى از مفاهيم دينى، اخلاقى، عاطفى، اجتماعى و روانى را به طور مستقيم و غير مستقيم به آنان منتقل نماييم;

و - بازى جزء نيازهاى كودكان است، والدين در هر مقام و مسؤوليتى كه هستند بايد همانند پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله و امام امت رحمه الله به نيازها و حقوق كودكان توجه نموده و اوقاتى از شبانه روز را به بازى با آنان اختصاص دهند.

منابع:

1- محسن شكوهى يكتا، تعليم و تربيت اسلامى (مبانى و روش‏ها)، ص 197

2- وسائل الشيعه، ج 15، ص 202 و 203

3- مستدرك، ج 2، ص 626

4- بحار، ج 42، ص 285

5- اميررضا ستوده، پا به پاى آفتاب، گفته‏ها و ناگفته‏ها از زندگى امام خمينى رحمه الله ج 1، ص 83

6- محسن شكوهى يكتا، پيشين، ص 199 به نقل از جوامع‏الحكايات عوفى، باب دوم از قسم دوم، ص 30

7- نشريه پيوند، شماره 153 تا 155 - ص 23 تا 27 به نقل از اطلاعات شماره 19631

8- اميررضا ستوده، پيشين، ج 2، ص 65