سيره‏ى عملى امام خمينى رضوان الله عليه در ماه مبارك رمضان

محمود اكبرى

عالمان رباني، چلچراغ‏هاى پر فروغى هستند كه در هر عصرى، در آسمان علم و عمل مى‏درخشند، و با كسب نور و گرما از خورشيد رسالت و امامت. بر زمينان تجلى مى‏كنند و آنان را به سوى منابع نور و بركت دودمان وحى، رهنمون مى‏سازند، و بر بال عرفان ناب محمدى صلى الله عليه و آله نشانده، بر مشكات ملكوت، عروج مى‏دهند.

در ميان دين باوران كفر ستيز، چهره‏ى محبوب قرن، فقيه تيز بين سياست مدار ايزدخواه فيلسوف عارف ژرف نگر، عالم متخلق و رهبر و بنيان گذار جمهورى اسلامى، حضرت امام خمينى، رضوان الله عليه، از موقعيتى والا و ويژه برخودار است; زيرا، روزها و ساعت‏ها و لحظه‏هاى عمر او، بامراقبه و محاسبه سپرى شد و صدها آيه‏ى قرآن را مجسم ساخت و عينيت‏بخشيد.

امسال، كه از سوى مقام معظم رهبرى، «سال امام خمينى; رضوان الله عليه‏» نام گذارى شده است، مناسب است‏سيره‏ى عملى ايشان را در ماه مبارك رمضان مورد بررسى قرار دهيم تا جان را با شهد محبت و شناخت‏حاصل از رفتار ايشان، صفايى ديگر دهيم.

حضرت امام، رضوان الله عليه، توجه ويژه‏اى نسبت‏به ماه رمضان داشته و بدين جهت، ملاقات‏هاى خودشان را در ماه رمضان تعطيل مى‏كردند و به دعا و تلاوت قرآن و...مى‏پرداختند.

و خودشان مى‏گفتند: «خود ماه مبارك رمضان، كارى است‏» ⁽¹⁾ .

يكى از ياران امام، در اين باره گفته است:

در اين ماه، ايشان، شعر نمى‏خواندند و نمى‏سرودند و گوش به شعر هم نمى‏دانند. خلاصه، دگر گونى خاصى متناسب با اين ماه در زندگى خود ايجاد مى‏كردند، به گونه‏اى كه اين ماه را، سراسر، به تلاوت قرآن مجيد و دعا كردن و انجام دادن مستحبات مربوط به ماه رمضان سپرى مى‏كردند ⁽²⁾ .

ايشان، به هنگام سحر و افطار، بسيار كم مى‏خوردند، به گونه‏اى كه خادم‏شان فكر مى‏كردند كه امام، چيزى نخورده است! ⁽³⁾

حضرت امام رحمه الله درباره رمضان چنين مى‏سرايند:

ماه رمضان شد، مى و ميخانه بر افتاد عشق و طرب و باده، به وقت‏سحر افتاد افطار به مى كرد برم پير خرابات گفتم كه تو را، روزه، به برگ و ثمر افتاد با باده، وضو گير كه در مذهب رندان در حضرت حق اين عملت‏بارور افتاد ⁽⁴⁾

عبادت و تهجد

از جمله برنامه‏هاى ويژه‏ى حضرت امام، رضوان الله عليه، در ماه مبارك رمضان، عبادت و تهجد بود. امام، عبادت را ابزار رسيدن به عشق الهى مى‏دانستند. و به صراحت‏بيان مى‏كردند كه در وادى عشق، نبايد به عبادت به چشم وسيله‏اى براى رسيدن به بهشت نگاه كرد ⁽⁵⁾ .

اكثر آشنايان امام نقل مى‏كنند كه از سن جوانى، نماز شب و تهجد، جزء برنامه‏هايشان بود.

بعضى از نزديكان ايشان مى‏گفتند كه وقتى در ظلمت و تاريكى نيمه‏ى شب، آهسته وارد اتاق امام مى‏شدم، معاشقه امام را با ايزد احساس مى‏كردم و مى‏ديدم كه با خضوع و خشوعى خاص، نماز مى‏خواندند و قيام و ركوع و سجود را به‏جا مى‏آوردند كه حقا وصف ناپذير بود. با خودم فكر مى‏كردم كه شب امام، حقيقتا، ليلة القدر است ⁽⁶⁾ .

يكى از اعضاى دفتر ايشان، در اين باره مى‏گويد:

پنجاه سال است كه نماز شب امام، ترك نشده است. امام، در بيمارى و در صحت و در زندان و در خلاصى و در تبعيد، حتى بر روى تخت‏بيمارستان قلب هم نماز شب خواندند ⁽⁷⁾ .

امام، رضوان الله عليه، توجه خاصى به نوافل داشتند و هرگز، نوافل را ترك نمى‏كردند. نقل شده است كه امام، در نجف اشرف، با آن گرماى شديد، ماه مبارك رمضان را روزه مى‏گرفت و با اين كه در سنين پيرى بودند و ضعف بسيار داشتند، تا نماز مغرب و عشا را به همراه نوافل به‏جاى مى‏آوردند، افطار نمى‏كردند! و شب‏ها تا صبح، نماز و دعا مى‏خواندند و بعد از نماز صبح، مقدارى استراحت مى‏كردند و صبح زود، براى كارهايشان آماده مى‏شدند ⁽⁸⁾ .

خانم زهرا مصطفوى مى‏گويد:

راز و نياز امام و گريه‏ها و ناله‏هاى نيمه شب اين، چنان شديد بود كه انسان را، بى اختيار، به گريه مى‏انداخت ⁽⁹⁾ .

يكى از اساتيد قم نقل مى‏كرد: شبى، ميهمان حاج آقا مصطفى بودم. ايشان، خانه‏ى جداگانه‏اى نداشتند و در منزل امام زندگى، مى‏كردند. نصف شب، از خواب بيدار شدم و صداى آه و ناله‏اى شنيدم، نگران شدم كه مگر اتفاقى افتاده است; حاج آقا مصطفى را بيدار كردم و گفتم: «ببين چه خبر است!» . ايشان نشست و گوش داد و گفت: «صداى امام است كه مشغول تهجد و عبادت است‏» ⁽¹⁰⁾ .

در ماه مبارك رمضان، اين شب زنده دارى و تهجد، وضعيت ديگرى داشت. يكى از محافظان بيت مى‏گويد در يكى از شب‏هاى ماه مبارك رمضان، نيمه شب، براى انجام كارى مجبور شدم از جلوى اتاق امام گذر كنم. حين عبور، متوجه شدم كه امام، زار زار گريه مى‏گردند! هق هق گريه‏ى امام كه در فضا پيچيده بود، واقعا مرا تحت تاثير قرار داد كه چه‏گونه امام، در آن موقع. از شب، با خداى خويش راز و نياز مى‏كند ⁽¹¹⁾ .

آخرين ماه مبارك رمضان دوران حيات امام، به گفته‏ى ساكنان بيت، از ماه مبارك رمضان‏هاى ديگر متفاوت بود! به اين صورت كه امام، هميشه، براى خشك كردن اشك چشم‏شان دستمالى را همراه داشتند، ولى در آن ماه مبارك رمضان، حوله‏اى را نيز همراه بر مى‏داشتند تا به هنگام نمازهاى نيمه شب‏شان، از آن استفاده كنند! ⁽¹²⁾

توجه ويژه به قرآن

امام خمينى، رضوان الله عليه، توجه خاصى به قرآن داشتند، به‏طورى كه روزى، هفت‏بار قرآن مى‏خواندند!

امام، در هر فرصتى كه به‏دست مى‏آوردند، و لو اندك، قرآن مى‏خواندند. بارها ديده شد كه امام، حتى در دقايقى قبل از آماده شدن سفره - كه معمولا به بطالت مى‏گذرد - قرآن تلاوت مى‏كنند ⁽¹³⁾ ! امام، بعد از نماز شب‏اش تا وقت نماز صبح، قرآن مى‏خواند ⁽¹⁴⁾ .

يكى اطرافيان امام مى‏گويد:

امام، در نجف، چشم‏شان درد گرفت و به دكتر مراجعه كردند. دكتر، بعد از معاينه‏ى چشم امام گفت: «شما بايد چند روزى قرآن نخوانيد و به چشم‏تان استراحت‏بدهيد» . امام، خنديدند! و فرمودند: «دكتر: من، چشم را براى قرآن خواندن مى‏خواهم! چه فايده‏اى دارد كه چشم داشته باشم و قرآن نخوانم؟ شما يك كارى كنيد كه من بتوانم قرآن بخوانم ⁽¹⁵⁾ !» .

و در ماه رمضان يكى از همراهان امام در نجف، اظهار مى‏كرد كه امام خمينى، در ماه مبارك رمضان، هر روز، ده جزء قرآن مى‏خواندند; يعنى، در هر سه روز، يك بار قرآن را ختم مى‏كند ⁽¹⁶⁾ .

علاوه بر آن، هر سال، چند روز قبل از ماه مبارك رمضان، دستور مى‏دادند كه چند ختم قرآن براى افرادى كه مد نظر مبارك‏شان بود، قرائت‏شود ⁽¹⁷⁾ .

گزيدهايى از توصيه‏ها و سفارش‏هاى امام، رضوان الله عليه، به مناسبت ماه مبارك رمضان

شما، در اين چند روزى كه به ماه رمضان مانده، به فكر باشيد، خود را اصلاح كرده، توجه به حق تعالى پيدا نماييد.

از كردار و رفتار ناشايسته‏ى خود، استغفار كنيد! اگر خداى نخواسته، گناهى مرتكب شده‏ايد، قبل از ورود به ماه مبارك رمضان، توبه كنيد! زبان را به مناجات حق تعالى عادت دهيد! مبادا در ماه مبارك رمضان، از شما غيبتى، تهمتى و خلاصه گناهى سر بزند و در محضر ربوبى، با نعم الهى و در مهمان سراى بارى تعالى، آلوده به معاصى باشيد! شما، اقلا، به آداب اوليه‏ى روزه عمل نماييد و همان‏طورى كه شكم خود را از خوردن و آشاميدن نگه مى‏داريد، چشم و گوش و زبان را هم از معاصى باز داريد! از هم اكنون، بنا بگذاريد كه زبان را از غيبت، تهمت، بدگويى و دروغ نگهداشته، كينه، حسد و ديگر صفات زشت‏شيطانى را از دل بيرون كنيد!

اگر با پايان يافتن ماه مبارك رمضان، در اعمال و كردار شما هيچ گونه تغييرى پديد نيامد، و راه و روش شما با قبل از ماه صيام فرقى نكرد، معلوم مى‏شود روزه‏اى كه از شما خواسته‏اند، محقق نشده است.

اگر ديديد كسى مى‏خواهد غيبت كند، جلوگيرى كنيد و به او بگوييد! «ما، متعهد شده‏ايم كه در اين سى‏روز ماه مبارك رمضان، از امور محرمه خود دارى ورزيم.» و اگر نمى‏توانيد او را از غيبت‏باز داريد، از آن مجلس خارج شويد! ننشينيد و گوش كنيد! باز تكرار مى‏كنم تصميم بگيريد در اين سى روز ماه مبارك رمضان، مراقب زبان، چشم، گوش و همه‏ى اعضاء و جوارح خود باشيد.

توجه بكنيد كه به آداب ماه مبارك رمضان عمل كنيد; فقظ، دعا خواندن نباشد، دعا به معناى واقعى‏اش باشد ⁽¹⁸⁾ .

پى‏نوشت‏ها:

1. پا به پاى آفتاب، ج 1، ص 286.

2. برداشت‏هايى از سيره‏ى امام خمينى ره، ج 3، ص 90.

3. همان، ص 89 .

4. روزنامه‏ى جمهورى اسلامى، مورخ 8/1/69. امام خمينى ره 29 شعبان / 1407.

5. روزنامه جمهورى اسلامى، 20 / 11 / 64.

6. امام در سنگر نماز، ص 83; هزار و يك نكته، حسين ديلمى، نكته‏ى 129.

7. هزار و يك نكته، حسين ديلمى; حبيب و محبوب، ص 53; سيماى فرزانگان، ص 180.

8. سيماى فرزانگان، ص 159; برداشت‏هايى از سيره‏ى امام خمينى ره، ج 3، ص 99.

9. برداشت‏هايى از سيره‏ى امام خمينى ره، ج 3، ص 132.

10. همان، ص 286.

11. هزار و يك نكته، حسين ديلمى، نكته‏ى 104; جلوه‏اى از خورشيد، ص 90.

12. برداشت‏هايى از سيره‏ى امام خمينى ره، ج 3، ص 126.

13. پا به پاى آفتاب، ج 1، ص 270.

14. برداشت‏هايى از سيره‏ى امام خمينى ره; ج 3، ص 198.

15. همان، ص 7.

16. همان، ص .

17. پا به پاى آفتاب، ج 1 ص 181.

18. سيماى فرزانگان، ص 159 و 161 برداشتهايى از سيره‏ى امام خمينى، ج 3، ص 8.