|
مردم سالاري ديني و حقوق اقليت ها در نظريه سياسي امام خميني رحمه الله عليه چكيده: مباحث مقاله به طور مشخص حول اين پرسش طرح شده است كه در نظام سياسي مورد نظر امام خميني (ره) ، چه حقوق و اختياراتي براي اقليت هاي ديني (زردشتيان، يهوديان و مسيحيان)و مذهبي(اهل سنت) در نظر گرفته شده است؟ قلمرو اين حقوق تا كجاست ؟ آيا تنها مسايل عبادي را شامل مي شود يا مسايل سياسي را نيز در بر مي گيرد؟به عبارتي آيا در مردم سالاري ديني مبتني بر نظريه سياسي امام خميني ، با اقليت ها ي ديني و مذهبي رفتار عادلانه و برابرانه اي اعمال مي شود؟ مردم سالاري ديني در اين مقاله به دو عنصر اساسي يعني رضايت خداوند و رضايت مردم اشاره دارد . به عبارتي نظام سياسي در نظريه سياسي امام خميني (ره)از يك سوي به پذيرش و اقبال مردم توجه دارد و آزادانه و آگاهانه و به دست توانا و انتخاب گر آن تاسيس مي گردد و از سويي به رضايت خداوند و آموزه هاي شريعت اشاره دارد. : بحث كردن در باب اقليت ها در واقع انديشيدن به مسئله اي اساسي، ملي و بين المللي است كه تاثيرات فراواني را بر جامعه و نظام سياسي بر جاي مي گذارد. بايد ديد امام خميني (ره) چه نوع از اين آزادي ها را حق اقليت ها مي داند و در كدام موارد آنان را محدود مي كند. به عبارت ديگر ضمن مطالعه پاره اي از اين آزادي ها روشن خواهد شد كه حقوق اقليت ها در مردم سالاري ديني و نظريه سياسي امام خميني (ره) چگونه است و چه نسبتي ميان مردم سالاري ديني و حقوق اقليت ها برقرار است. مفروض پژوهش اين است كه ايشان حقوق و آزادي هاي مذكور را حق مسلمانان مي داند و در اين مقاله بحث مي شود كه آيا امام خميني (ره) غير مسلمانان و اقليت ها را نيز در اين نوع آزادي ها با مسلمانان برابر مي داند يا اين كه قائل به تفصيل شده و محدوديت هايي براي آنان قائل مي شود. ][ [3] (امام خميني، 1407ق، ج 2، صص 457-456) ] [ اين رويكرد در مقابل آن ديدگاهي قرار دارد كه از ميان مسلمانان اهل سنت پيرواني دارد و معتقد است كه «بر طبق نظر ماوردي شافعي و ابويعلي الفراء حنبلي، غير مسلمانان را مي توان به هر سمت اداري در حكومت اسلامي منصوب كرد، مشروط بر اين كه تصميم نهايي با مسلمانان باشد و حتي انتصاب آن ها به مقام وزارت مجاز است.» (حميد الله، 1380، ص 130) دانش آموخته حوزه علميه ـ عضو و پژوهشگر پژوهشكدة علوم و انديشة سياسي. ـ براي نمونه بنگريد به مباحثي كه در منبع زير آمده است:سيد علي رضا حسيني بهشتي، بنياد نظري سياست در جوامع چند فرهنگي، چاپ نخست، تهران، بقعه، 1380. اين كتاب به بعد خاصي از مسأله گوناگوني فرهنگي اشاره دارد. پرسش اصلي كه فصل هاي اين كتاب از طريق بررسي نقادانه مناظره مشهور ما بين ليبرال ها و جامعه گرايان به دنبال يافتن پاسخي براي آن مي باشد، مبناي اخلاقي فرايندهاي تصميم گيري سياسي در اجتماعات امروزين است كه به لحاظ فرهنگي متعدد هستند. گوناگوني فرهنگي كه مفاهيم متفاوت از خود و مطالبات برخاسته از هويت هاي فرهنگي گوناگون به ميان مي آورد. در اين باره مطالعه بحث هاي ويل كيمليكا ، كه صريح تر و بيشتر به مسأله اقليت ها و گوناگوني فرهنگي پرداخته است، در همين منبع توصيه مي شود.او استنتاجات بديعي از اين موضوع را مطرح مي كند كه در جاي خود قابل بحث و بررسي هاي فراواني است. براي اطلاع بيشتر رجوع كنيد به مقاله اي از كيمليكا با عنوان: Justice and Minority Rights ـ درباره تعهدات و وظايف حكومت و جامعه اسلامي نسبت به اقليت ها يا به عبارتي اهل ذمه، كه در اين پژوهش از آن ها سخني به ميان نمي آيد، مي توان به موارد زير اشاره كرد : 1) مصونيت همه جانبه ؛ 2) آزادي مذهبي؛ 3) آزادي مسكن؛ 4) استقلال قضايي ؛ 5) آزادي فعاليت هاي اقتصادي و روابط بازرگاني؛ 6) حق اجرا و رسميت حقوق مدني؛ 7) آزادي در فعاليت هاي اجتماعي. اين مجموعه وظايفي است كه بر عهده دولت اسلامي است. اما برخي تعهدات وجود دارد كه ممنوع شمرده شده است و به قرار زيرند: 1) به مخاطره افتادن حاكميت و استقلال دولت و جامعه اسلامي ؛ 2) تعهدات منافي با اصل سيادت؛ 3) تعهدات مخالف با احكام اسلامي؛ 4) تعهدات مخالف با قانون قرارداد ذمه؛ 5) قراردادهاي مخالف با اصل آزادي دعوت اسلامي؛ 6) تعهدات ناقض تماميت ارضي. براي اطلاع تفصيلي از موارد بر شمرده شده بنگريد به عباس علي عميد زنجاني، حقوق اقليت ها بر اساس قانون قرارداد ذمه،بررسي گوشه هايي از مفاهيم حقوق بين الملل از نظر فقه اسلامي، چاپ پنجم، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1370، ص 131-298. 1- قرآن كريم 2- 3- 4- حسيني بهشتي، سيد علي رضا، بنياد نظري سياست در جوامع چند فرهنگي، تهران، بقعه، 1380. 5- حميدالله، محمد، سلوك بين المللي دولت اسلامي، سيد مصطفي محقق داماد، تهران، مركز نشر علوم اسلامي، 1380. 6- ژرژ، پي ير، ژئوپلتيك اقليت ها، دكتر سيروس سهامي، تهران، واقفي، 1374. 7- شريعتي، روح الله، حقوق و وظايف غير مسلمانان در جامعه اسلامي، قم، بوستان كتاب، 1381 8- شيخ صدوق، من لايحضر الفقيه، قم، جماعه المدرسين، 1404ق. 9- صحيفه امام، (مجموعه سخنان امام خميني (ره))، تهران، مؤسسة تنظيم و نشر آثار حضرت امام خميني (ره) ، چاپ اول، 1378. 10- صحيفه نور، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1361. 11- طباطبايي، سيد محمد حسين، الميزان في تفسير القرآن، محمد باقر موسوي همداني، تهران، بنياد علمي و فكري علامه طباطبايي، 1367. 12- عميد زنجاني، عباس علي، حقوق اقليت ها براساس قانون قرارداد ذمه، بررسي گوشه هايي از مفاهيم حقوق بين المللي از نظر فقه اسلامي، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1370. 13- محقق داماد، مصطفي، دين، فلسفه و قانون، تهران، شهاب ثاقب و سخن، 1387. 14- مصباح يزدي، محمد تقي، نظريه سياسي اسلام: كشورداري، قم، موسسه پژوهشي و آموزشي امام خميني، 1379. 15- معاديخواه، عبدالمجيد، فرهنگ آفتاب: فرهنگ تفصيلي مفاهيم نهج البلاغه، چاپ اول، ذره، 1372. 16- مكارم شيرازي ناصر و ديگران، پيام قرآن، تفسير نمونه موضوعي، قم، مدرسه الامام علي ابن ابيطالب، 1375. |
نشريه مرکز تحقيقات دانشگاه امام صادق عليه السلام
فصلنامه پژوهشي دانشگاه امام صادق عليه السلام / شماره 23 / پاييز 1383