فلسفه و آثار اجتماعي و سياسي عزاداري و خطر نفوذ آفات و آسيب هاي بازدارنده                 


فلسفه و آثار اجتماعي و سياسي عزاداري و خطر نفوذ آفات و آسيب هاي بازدارنده

 

            رهنمودهاي امام خميني درباره دين مبين اسلام دين عقلانيت است و ارزش و اعتباري كه براي خردورزي قائل مي باشد وصف ناپذير است و نمي توان آموزه هاي مبتني بر بزرگداشت جايگاه و منزلت عقل در اين دين جامع و زندگي ساز را با ديگر اديان و مكاتب فلسفي و فكري دنيا به مقايسه گذاشت زيرا محال است بتوان تعابير زيبا و ژرفي كه در فرهنگ و تفكر اسلامي درباره اهميت و نقش محوري و حياتي عقل و خرد آمده است با آنچه در ديگر اديان و مكاتب وجود دارد شبيه و همانند يافت .

            عقلانيت اسلامي خاستگاه اصلي وضع احكام و قوانين و نيز ارزش ها و فضايل اخلاقي و همچنين مراسم و مناسك ديني مي باشد و به طور طبيعي همه اين امور داراي فلسفه هاي خاص و آثار و ثمرات بزرگ و تحول زا و حركت آفريني مي باشند كه با حيات فردي و اجتماعي و سياسي انسان ها مماس و مرتبط هستند.

            بر مبناي اصل مزبور هر كدام از احكام و قوانين عبادي و اجتماعي و اقتصادي و سياسي اسلام اولا در تمام صحنه هاي زندگي روزمره و دنيايي انسان حضور دارند. ثانيا داراي نقش تاثيرگذاري و تحول زايي مي باشند و به اين ترتيب نماز و روزه و دعا جهاد و نبرد و مبارزه خمس و زكات و انفاق حج و جمعه و جماعات تولي و تبري و هر قانون و تعليم ديگر داراي فلسفه ها و آثار ارزشمند مي باشند و نيز به همين طريق آداب و مناسك و مراسم و شعائر اسلامي داراي فلسفه و اثر و ثمر هستند.

            عزاداري و مرثيه سرايي براي حضرت امام حسين (ع ) از جمله مراسم و شعائر بزرگ مذهب شيعه است كه بنابر اصل قطعي و عقلاني تاثيرگذاري و ثمربخشي تعاليم اسلامي داراي فلسفه و آثار و ثمرات بزرگ و بسيار ارزشمند مي باشد.

            در متون ديني دستورالعمل هاي صريحي از ائمه اطهار(ع ) درباره ضرورت عزاداري براي حضرت امام حسين (ع ) ثبت و ضبط گرديده و براي اين عمل اجر و پاداش هاي فراوان مقرر گشته است (1 ) كه بي ترديد اين توصيه هاي مكرر نشان از آثار ارزشمند عزاداري و مرثيه سرايي در سطح جامعه اسلامي دارد كه عبارتند از زنده نگاه داشتن مكتب و راه و اهداف نهضت حسيني و در اهتزاز قرار دادن پرچم جهاد و مبارزه عليه طواغيت و يزيدهاي زمان كه قدرت هاي استكباري در هر عصر و زمان مي باشند.

            گريستن براي امام حسين (ع ) نيز بايد با انگيزه ايجاد پيوند و ارتباط با اهداف و آرمان هاي والاي حسيني صورت پذيرد و موجب گردد عواطف و احساسات با ارزش هاي والاي نهفته در نهضت عاشورا رابطه برقرار كنند و انگيزه بگيرند و درس بياموزند و حركت آغازند.

            حضرت امام خميني همچنان كه كامل ترين تحليل ها را از قيام و نهضت حضرت اباعبدالله الحسين (ع ) دارند جامع ترين بررسي ها و تحليل ها را نيز درباره عزاداري امام حسين و فلسفه و آثار آن ارائه مي دهند. آنچه در ذيل مي آيد نمونه هايي از ديدگاه هاي ژرف امام خميني درباره فلسفه و ثمرات نهضت مقدس و تاريخي عاشورا مي باشد.

             1 ـ « اين خون سيدالشهدا است كه خون هاي همه ملت هاي اسلامي را به جوش مي آورد و اين دسته جات عزيز عاشوراست كه مردم را به هيجان مي آورد و براي اسلام و حفظ مقاصد اسلامي مهيا مي كند.» (2 )

            در اين رهنمود حضرت امام خميني به زيباترين وجه به آثار روحي و عاطفي نهفته در حماسه هاي حسيني اشاره مي نمايد و در پي آن ضرورت نفوذ اين آثار را در عزاداري و مرثيه سرايي ها متذكر مي شود.

            پيوند روحي و عاطفي با نهضت حسيني از اين لحاظ حائز اهميت بسيار مي باشد كه انسان با احساس و عاطفه زندگي مي كند و اين نعمت بزرگ الهي در كنار عقل و خرد موجب رشد و كمال و شكوفايي استعدادها و نيل به آزادي و رهايي از قيود و بندها مي گردد.

            انسان عقلاني مطلق خشك و متصلب است و نمي تواند زندگي سالم و بالنده اي داشته باشد همان گونه كه انسان عاطفي مطلق نمي تواند زندگي صحيح و پويا و كمال رساني را براي خود رقم زند. با اين وصف فقط انساني كه آميزه اي از « عقل » و « احساس » است و با دو بال خردورزي و احساس گرايي قصد طيران و پرواز در فضاي بي كران زندگي را دارد موفق است و به مقصد خواهد رسيد.

            تمام مفاهيم فكري و نظري نهفته در نهضت عاشورا خاستگاهي چون عقلانيت ديني دارد و از ديگر سو همه ارزش ها و فضايل اخلاقي و رفتاري تسري يافته در اين حركت تاريخي خاستگاهي چون احساس گرايي ديني دارند و اين هر دو درهم تنيده اند و با يكديگر تعامل همگون و متقابل دارند.

            امام خميني در اين رهنمود تصريح دارند كه خون پاك و مطهر حضرت امام حسين (ع ) خون ملل مسلمان را به جوش مي آورد و دسته جات و عزاداري هاي حسيني به تهييج مردم مي پردازد و براي صيانت از مقاصد اسلامي مهيا مي نمايد و اين تعابير به طور دقيق نقش عزاداري ها را در دگرگون سازي عواطف و احساسات براي حاضر شدن مردم در عرصه هاي تقابل و تعارض با دشمنان و تلاش عملي به منظور حفاظت از اسلام و جوامع اسلامي آشكار مي نمايد.

            2 ـ حضرت امام خميني در انقلاب اسلامي ايران و باكياست و تيزهوشي خاصي روح و محتواي اصلي عزاداري ها و دسته جات حسيني را به آنها بازگرداند و آن چه را كه در طول سالهاي مديد سيطره جهنمي و مرگبار رضاخان و پسرش محمدرضا به نسيان و فراموشي و به تعبيري بهتر به انحراف از هدف و مقصد دچار شده بود ديگربار احيا و زنده نمود.

            امام خميني پس از آفرينش تعابير زيبا و پيام گزار در رهنمودهاي خويش درباره محرم و عاشورا همچون محرم ماه حماسه و شجاعت و فداكاري (3 ) و ماه پيروزي خون بر شمشير(4 ) و ماهي كه شكست ابرقدرت ها را در مقابل كلمه حق به ثبت رساند (5 ) و ماهي كه چون شمشير الهي در دست سربازان اسلام و روحانيون معظم و خطباي محترم و شيعيان عاليمقام سيدالشهدا است (6 ) به نقش مجالس عزاداري حضرت امام حسين (ع ) اينگونه تصريح مي نمايند :

            « مجالس بزرگداشت سيد مظلومان و سرور آزادگان كه مجالس غلبه عقل بر جهل و عدل بر ظلم و امانت برخيانت و حكومت اسلامي بر حكومت طاغوت است هر چه با شكوهتر و فشرده تر برپا شود و بيرق هاي خونين عاشورا به علامت حلول روز انتقام مظلوم از ظالم هر چه بيشتر افراشته شود . » (7 )

            اين مجالس و محافل با شكوه هرچه بيشتر تشكيل گرديد و عزاداريها در جهت و مجراي اصلي خود قرار گرفتند و اشعار و مراثي با محتواي غني و آثاري چون اعلام انزجار عليه ظلم و ستم و ضرورت جهاد و مبارزه با سلطه ستمگران در هر عصر و زمان و نجات و رهايي دين از تحريفات و بدعت ها و برداشت هاي سطحي و قشري از تعاليم و قوانين ديني و نقش مخرب قدرت هاي استبدادي و استعماري در استحاله فرهنگي و سركوب اهداف قيام و حماسه هاي حسيني به ظهور و عينيت درآمدند و زمينه ها را براي پيشرفت انقلاب اسلامي در همه مراحل و نزديكي به ساحل پيروزي آماده و مهيا نمودند.

            از ديگر آثار مجالس عزاداري حضرت امام حسين (ع ) در انقلاب اسلامي ايران وحدت و همبستگي تاريخي و بي نظيري بود كه بين اقشار مختلف مردم ايجاد نمود و همه آنان را در زير خيمه گاه حسيني به محبت و صميميت و اتحاد و اقتدار رساند و همين وحدت مقدس بود كه يكي از عوامل حياتي و محوري غلبه نهضت اسلامي بر رژيم شاهنشاهي پهلوي گرديد.

            حضرت امام خميني با صراحت تمام در عبارات ذيل وحدت به وجود آمده در ميان اقشار ملت مسلمان ايران و قدرت و صلابت ناشي از آن را كه به پيروزي بر ظلم و فساد و تباهي سلسله منحوس پهلوي انجاميد نتيجه قطعي مراسم و مجالس عزاداري حسيني معرفي مي كنند : « تمام اين وحدت كلمه اي كه مبدا پيروزي ما شد براي خاطر اين مجالس عزا و اين مجالس سوگواري و اين مجالس تبليغ و ترويج اسلام شد . » (8 )

            3 ـ حضرت امام خميني به عزاداري مطلق و بدون شرح و تبيين اهداف و آرمان هاي نهضت حسيني معتقد نيستند همان گونه كه تحليل و تبيين مطلق اهداف و مقاصد انقلاب كربلا كه فاقد جنبه عاطفي و احساسي يعني محافل عزاداري و مرثيه سرايي باشد را نيز نمي پذيرند.

            امام خميني عزاداري ها را همراه با شرح اهداف نهضت حسيني و انطباق آن با مسائل روز جوامع و سرزمين هاي اسلامي پذيرا مي شوند و معتقدند كه اگر بخواهيم از حماسه هاي حسيني حداكثر بهره وري هاي شايسته و مفيد و راهگشا را به عمل آوريم و از اين طريق بتوانيم جامعه اي رشد يافته و پيشرفته و مطابق با اصول و مباني دين و تعاليم و قوانين جامع اسلامي بنيان نهيم بايد از مجموعه جنبه هاي سياسي و اجتماعي و روزآمد نهضت كربلاـ با تبيين اهداف و انگيزه ها و آرمان هاي اين حركت تاريخي ـ و مراسم پرشور و بالنده عزاداري و مرثيه سرايي ـ با بهره وري شايسته از عواطف و احساسات پاك و پيوند آن با ابعاد عاطفي حركت و انقلاب حسيني ـ استفاده هاي منطقي و لازم و ضروري به عمل آوريم .

            امام خميني براي نيل به اين هدف و مقصد اعلام نمودند : « اهل منبرـ ايدهم الله تعالي ـ كوشش كنند در اين كه مردم را سوق بدهند به مسائل اسلامي و مسائل سياسي ـ اسلامي مسائل اجتماعي ـ اسلامي و روضه را دست از آن بر نداريد كه ما با روضه زنده هستيم . » (9 )

            مشاهده مي كنيم كه در اين رهنمود هم ضرورت پرداختن به جنبه هاي سياسي و اجتماعي نهضت حسيني به صورت يك وظيفه و تكليف براي علما و وعاظ مطرح مي شود و هم ضرورت برگزاري مراسم عزاداري به صورت مراثي و روضه خواني هاي اصيل و مطابق با محتواي غني و صحيح مطرح مي گردد و علماي اسلام موظفند كه اين دو را در كنار هم به بهره برداري برسانند.

            يكي از نتايج آميخته شدن جنبه هاي سياسي و روزآمد و جنبه هاي عاطفي و احساسي نهضت حسيني اين است كه مخاطبان براي فداكاري در راه دين و صيانت از مكتب حسين (ع ) مهيا مي شوند و در اين آمادگي فكر روشن و احساس صاف هر دو نقش اساسي دارند و از همين جا تحول و حركت آغاز مي شود. اين نتيجه نهايي كه ثمره كاركرد اين هر دو جنبه از نهضت پرشور عاشورا و حماسه هاي جاودانه حسيني مي باشد در كلام ذيل از امام خميني متجلي گرديده است :

            « به گويندگان اعلام مي كنم كه پس از گفتن « مسائل روز » « روضه و مرثيه » به سبك سابق اجرا كنند و ملت را مهيا كنند براي « فداكاري » (10 )

            4 ـ هميشه چنين بوده و هست كه تعاليم و ارزش ها و شعائر اسلامي در معرض هجوم آفات و آسيب هاي فراوان قرار گرفته و سعي شده از آثار شگرف و حركت زاي آن در عرصه هاي حيات اجتماعي و سياسي كاسته شود. اين تهاجم در بستر تاريخ و از جانب قدرت هاي استكباري و اذناب و ايادي آنان در جوامع اسلامي صورت پذيرفته است و هم اينك نيز تداوم دارد.

            علت شدت و فزوني اين يورش ها و توطئه ها ـ كه گاه به صورت پنهان و مرموز و گاه به شكل عيان و آشكار صورت مي پذيرد ـ وقوع انقلاب اسلامي و استقرار نظام جمهوري اسلامي در ايران است . از آنجا كه اين انقلاب بزرگ تاريخي توانست اسلام ناب محمدي (ص ) را ديگربار احيا نموده و تعاليم رهايي بخش آن را در متن زندگي انسان به تسري درآورد و به ويژه قوانين و دستورالعمل هايي همچون « جهاد » با جبهه استكبار در همه اعصار و زمان ها و جلوگيري از تعدي و تجاوز و غارت منابع ثروت ملي و تامين استقلال و تماميت ارضي سرزمين هاي اسلامي را از برنامه هاي محوري و اساسي خود قرار داد استعمارگران و سران نظام هاي سياسي سيطره جو از جمله آمريكا و انگليس و اسرائيل با تحركات عملي و تخصيص بودجه هاي كلان براي جلوگيري از رشد قوانين و شعائر آگاهي بخش مذهبي سعي در مسدود نمودن راه پيشرفت امواج اسلام گرايي در كشورهاي منطقه كه حافظ منافع آنها بوده و هستند بر آمدند و از همين روست كه سازمان جاسوسي آمريكا به كمك سازمان هاي جاسوسي انگليس و اسرائيل يكي از فعاليت مرموز خود را به نفوذ در مراسم و محافل عزاداري و مرثيه سرايي اختصاص دادند تا به اين وسيله مردم مسلمان را از فرهنگ عاشورا و جهاد و شهادت دور سازند و از همين جا يكي از محورهاي تحرك خود را تلاش براي نشر خرافات در اين مراسم قرار دادند!

            طبيعي است كه اين تحركات به نتيجه و ثمر نشست و متاسفانه توسط گروه هاي مخفي و خيانتكاري اين هدف استعماري جامه عمل به خود پوشيد!

            حضرت امام خميني به اين دليل به توصيه هاي مكرر براي انجام عزاداري هاي آگاهانه و همراه با مطرح كردن مسائل سياسي روز مي پردازند كه از اين طريق مراثي و نوحه سرايي ها از مجراي اصلي خود خارج نشوند و در دام خرافه هاي مجعول توسط قدرت هاي استعماري و عوامل آنان گرفتار نگردند.

            علاوه بر روش مزبور براي مقابله با نشر خرافات و اوهام در عزاداري ها حضرت امام به صراحت نيز اعلام مي نمايند كه در مراسم عزاداري و مرثيه سرايي مسائل ناروايي توسط عناصر مرموزي وارد شده است كه بايد تصفيه شود . (11 )

            براساس اين دو روش و شيوه عملكرد امام خميني همه انديشمندان اسلامي و علماي آگاه و جريان شناس موظف هستند همواره و در هر عصر و زمان از يك سو مانع نشر و ترويج مراسم و مراثي يك جانبه و فاقد آگاهي بخشي هاي سياسي درباره اهداف و انگيزه هاي نهضت حسيني و انطباق آن با مسائل روز و مشكلات جوامع اسلامي گردند تا به اين وسيله مدايح و مراثي به صورت زنده و پويا و پيام رسان از نسلي به نسل ديگر منتقل شوند. و از سوي ديگر به طور صريح و آشكار موضوع خطر و آسيب نفوذ و راهيابي خرافات و اوهام را در نوحه سرايي ها و دستجات عزاداري اعلام نمايند.

            ترديدي وجود ندارد كه حركت در اين مسير با مخالفت ها و اعتراض ها و حتي دشنام و فعاليت هاي مخرب اهل جهل و جمود ـ كه البته ملعبه دست بازيگران سياسي پشت پرده هستند و بدون آن كه خود بدانند با تحريكات آنان به تلاش هاي ضد اسلامي عليه آزادانديشان و دلسوختگان دين اهتمام مي ورزند ـ همراه مي باشد لكن درد آشنايان و تلاشگران خالص و صادقي كه به جهاد فكري در اين عرصه مي پردازند مي دانند كه اين راه بايد با شجاعت و شهامت و بدون بيم و هراس پيموده شود و در هيچ شرايطي نبايد اين پيام قرآني فراموش شود كه :

            « يجاهدون في سبيل الله و لايخافون لومه لائم »

            « تلاشگران الهي در راه خدا مجاهده و فعاليت مي كنند و از ملامت و سرزنش هيچ كس بيم و هراس ندارند .»(12)

پاورقي :

            1 ـ در شرح سيره و روش ائمه اطهار(ع ) آمده است كه آن مطهران با دقت و مراقبت خاصي به عزاداري براي حضرت امام حسين (ع ) مي پرداخته اند و همواره شيعيان را به انجام مراثي و نوحه سرايي ترغيب مي نموده اند. از جمله حضرت امام سجاد(ع ) و حضرت امام محمدباقر(ع ) و حضرت امام جعفرصادق (ع ) در اين امر اهتمام ويژه داشته اند.

            در روايات شيعه نيز درباره عمل به اين سنت دستورالعمل هايي از جانب امامان معصوم (ع ) نقل شده است كه از آن جمله است اين سخن حضرت امام صادق (ع ) كه فرمود : « هركس شعري براي حسين (ع ) بسرايد و پس از آن خود بگريد و ده نفر را بگرياند بهشت جاودان بر او نوشته مي شود. »

            2 ـ صحيفه امام موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني جلد 5 ص 331

            3 ـ همان مدرك ص 75

            4 ـ همان مدرك

            5 ـ همان مدرك

            6 ـ همان مدرك ص 76

            7 ـ همان مدرك

            8 ـ همان مدرك جلد 17 ص 55

            9 ـ همان مدرك جلد 13 ص 330

            10 ـ همان مدرك جلد 15 ص 331

            11 ـ كشف الاسرار اثر امام خميني ص 173

            12 ـ قرآن كريم سوره مائده (5 ) آيه 54

            گريستن براي امام حسين (ع ) بايد به قصد ايجاد پيوند و ارتباط با اهداف و آرمان هاي حسيني صورت پذيرد و موجب گردد عواطف و احساسات با ارزش هاي نهفته در نهضت عاشورا رابطه برقرار كنند و انگيزه بگيرند و حركت آغاز كنند.

            عقلانيت اسلامي خاستگاه اصلي وضع احكام و قوانين و نيز ارزش ها و فضايل اخلاقي و همچنين مراسم و شعائر ديني مي باشد و به طور طبيعي همه اين امور داراي فلسفه هاي خاص و آثار بزرگ و تحول زا مي باشند كه با حيات فر دي و اجتماعي و سياسي انسان ها مماس و مرتبط هستند.

            عقلانيت ديني و احساس گرايي ديني هر دو در هم تنيده اند و با يكديگر تعامل همگون و متقابل دارند و نبايد هيچ كدام از آنها مطلق و از هم منفك شوند كه انسان آميزه اي از « عقل » و « احساس » است و با اين دو « بال » قادر به پرواز است .

            اگر چه مطرح كردن جنبه هاي سياسي نهضت عاشورا در محافل حسيني روشي براي جلوگيري از نشر خرافات محسوب مي شود لكن شيوه مستقيم و مقابله صريح با نفوذ تحريف و خرافه در مدايح و مراثي نيز بسيار ضروري و حياتي مي باشد.

 

 



تعداد بازدید:  2195




Skip Navigation Links
زندگینامهزندگینامهExpand زندگینامه
کتابشناسیکتابشناسی
مقالاتمقالات
آثار امام خمینیآثار امام خمینیExpand آثار امام خمینی
اشعار اماماشعار امامExpand اشعار امام
مستنداتمستنداتExpand مستندات
اشعار درباره اماماشعار درباره امامExpand اشعار درباره امام
خاطراتخاطراتExpand خاطرات
بیاناتبیاناتExpand بیانات
امام از نگاه جهانامام از نگاه جهانExpand امام از نگاه جهان
آثار درباره امام آثار درباره امام Expand آثار درباره امام

 

 

سایر پایگاه ها